پرداخت گردد . مسأله‌ى 747 - مال ميراثى كلًا مشمول خمس است ، چنان‌كه تمامى هدايا و صدقات مشمول خمس هستند ، بلكه اين‌ها مهم‌ترين نمونه‌ى « ما غَنِمْتُمْ مِنْ شَىْءٍ » مىباشند زيرا اكثراً مجانى به‌دست آمده‌اند . اين‌ها مواردى از اختلاف نظر ما با ساير فقيهان است و ظاهراً در بقيه مسائل ارث چندان اختلافى نداريم . مسأله‌ى 748 - در كل اين عادلانه‌ترين تقسيم ارث است از نظر قرآن ، چه در اصل قانونيش و چه در تبصره‌ى استثنايى وصيتش ، اصلى بسيار عادلانه است كه 1 - در برخى برابر است مانند خواهر و دختر يك‌جانبه‌ى پدرى يا مادرى ميت ، و مادر و پدر كسى كه فرزندى داشته باشد كه براى هر يك ، يك ششم است . 2 - و ارث در برخى افراد نابرابر است مانند پسران و دختران كه پسر دو برابر دختر ، و نيز مادر دو برابر پدر است در صورتى كه ميت فرزندى ندارد ، ولى اگر با وجود فرزند خواهر و برادر ، يا برادران و يا خواهرانى داشته باشد سهم مادر برگشت به‌يك‌ششم مىكند . و اين « لِلذَّكَرِ مِثْلُ حظِّ الأنْثَيَيْنِ » تنها درباره فرزندان ، و برادران و خواهران دو جانبه و عموها و دايىها است ، ولى در ديگران مانند پدران و مادران احياناً برابرند و گاهى هم مادر كه دو برابر پدر است . كمبودهايى هم كه شايد در اين ميان باشد با تقسيم عادلانه‌ى ثلث بايد جبران شود ، چه وصيت كند كه واجب است و يا وصيت نكند كه حاكم شرع و مانندش بايد به‌مقدار حاجت افزون بر ميراث مقرر آن را ميانشان تقسيم كند . و اگر ميتى هرگز وارثى نسبى يا سببى ، دور يا نزديك ندارد ، ميراثش - در صورت عدم وصيت يا دين - كلًا مربوط به‌بيت‌المال مسلمين است و در صورتى هم كه تمامى اموالش را براى مصارفى شايسته وصيت كند اين وصيت گذرا و درست است زيرا چنان شخصى چنان‌كه در زمان حياتش مىتواند تمامى اموالش را به‌كسانى ببخشد ، براى پس از مرگش نيز چنان است كه در هر دو صورت مالش مربوط به‌خود اوست .